Altered dominant akkoorden op gitaar: b9, #9, b13

Ken je dat gevoel? Je speelt een standaard G7 akkoord, het klinkt oké, maar het mist net dat beetje vonk.

Het is een beetje saai, te veilig, te schoon. Je bent op zoek naar die spanning, die rauwe emotie die je hoort bij gitaarhelden als John Mayer, Stevie Ray Vaughan of de jazzgroten als Wes Montgomery. Het antwoord ligt in de wereld van de altered dominant akkoorden.

Dit zijn de smaakmakers, de kruiden die je muziek transformeren van een simpele maaltijd naar een culinair hoogstandje.

In dit artikel duiken we in de drie belangrijkste veranderingen: de b9, #9 en b13. Pak je gitaar, stem je verstand en laten we die spanning omarmen.

Wat Maakt een Akkoord 'Altered'?

Voordat we in de diepte duiken, moeten we begrijpen wat een altered dominant akkoord eigenlijk is.

Stel je een gewoon dominant septiem akkoord voor, zoals een G7. De noten zijn G (de grondtoon), B (de grote terts), D (de kwint) en F (de kleine septiem).

Dit is een stabiel fundament, maar het schreeuwt om resolutie; het wil naar een C-majeur of C-mineur. Een altered dominant akkoord neemt dit basisakkoord en voegt er een onruststoker aan toe: een veranderde 9e of 13e noot. We veranderen de grote 9e in een kleine 9e (b9) of een vergrote 9e (#9), of we verkleinen de 13e naar een kleine 13e (b13). Het resultaat is een akkoord dat bol staat van dissonantie en spanning.

Het voelt onstabiel, bijna gevaarlijk, en dat is precies de bedoeling. Het creëert een drang om op te lossen die vele malen sterker is dan bij een standaard dominant akkoord.

De Top 3: b9, #9 en b13

Hoewel er veel alteraties mogelijk zijn, zijn de b9, #9 en b13 de meest iconische en bruikbare opties voor gitaristen. Laten we ze stuk voor stuk ontleden.

De b9 (Kleine None): Melancholie en Diepte

De b9 is de verfijnde, donkere broer van de grote 9. Hij voegt een soort weemoedige kleur toe aan het dominante akkoord.

Denk aan die typische jazzklank die je hoort in ballads of donkere bluesprogressies. Om een G7b9 te spelen, begin je met je standaard G7-akkoordvorm. De noot die je toevoegt is de kleine none, oftewel een Ab (of G#).

Op de gitaar betekent dit dat je de noot op de derde fret van de D-snaar (de noot F) vervangt of aanvult met een noot op de eerste fret van de G-snaar (Ab). Een klassieke voicing voor G7b9 is: D-snaar op fret 5 (G), A-snaar op fret 5 (D), D-snaar op fret 4 (F#?

De #9 (Vergrote None): Het "Hendrix" Akkoord

Nee, wacht, de F is de septiem), laten we het simpel houden: een barre-akkoord op de derde positie met een extra noot op de eerste fret van de G-snaar. De b9 zorgt ervoor dat het akkoord 'smalle' klinkt, maar met een intense spanning. Het wordt vaak gebruikt als voorbereiding op een mineur tonica, of in een ii-V-I progressie in mineur. Het is de klank van verlangen en verlies in één.

Als de b9 ingetogen is, is de #9 brutaal en roekeloos. Dit is het akkoord dat je hoort in rock en blues, de klassieke "Hendrix-chord" of "Purple Haze"-klank.

Het combineert een grote terts (B in G7) met een vergrote none (C# in G7). Het resultaat is een clash tussen de grote terts en de #9 die een bijna bluesy, agressieve sfeer creëert. Om een G7#9 te spelen, voeg je de noot C# toe aan je G7-akkoord.

Op de gitaar is een gemakkelijke manier om dit te spelen via een A-vormige barre-akkoord op de derde fret, maar met een speciale vingerzetting. Je kunt de G-snaar open laten (G), de D-snaar op fret 4 (F#), de A-snaar op fret 4 (C#) en de E-snaar op fret 3 (G) spelen.

Een andere populaire voicing is het gebruiken van de lage E-snaar (G) en het toevoegen van de C# op de A-snaar (fret 4) en de D-snaar (fret 5). De #9 geeft je muziek direct een randje. Het is perfect voor rockriffs, blues-licks en progressies die net even buiten de gebaande paden treden.

De b13 (Kleine Tertiodek): Complexe Spanning

Het voelt levendig en een beetje chaotisch. De b13 is het meest complexe beestje van de drie.

Hij bouwt voort op de b9, maar voegt een extra laag spanning toe door ook de 13e te verkleinen.

In een G7b13 akkoord heb je naast de G, B, F (de basisnoten) ook een Ab (b9) en een Eb (b13). De Eb is een halfje lager dan de E die normaal in een G13 zou zitten. Deze combinatie van b9 en b13 creëert een erg dissonante, bijna "angstige" klank.

Het is de ultieme spanning voordat de ontlading komt. Op de gitaar kan dit lastig te vormen zijn omdat je veel noten moet combineren.

Een praktische voicing voor G7b13 is bijvoorbeeld: E-snaar fret 3 (G), A-snaar fret 4 (C#? Nee, let op: we willen de b13, Eb). Een betere optie is vaak het spelen van een "shell" voicing (grondtoon en septiem) en de alteraties toe te voegen waar het past. Stel je een G7b13 voor: G (grondtoon), F (septiem), Eb (b13) en Ab (b9).

Je kunt dit spelen door de lage E-snaar op fret 3 (G), de D-snaar op fret 4 (F#?

Nee, F is fret 1 op de E-snaar, maar laten we een andere positie kiezen). Een makkelijkere benadering is een voicing op de hoge snaren: D-snaar fret 3 (F), G-snaar fret 4 (Bb? Nee, Ab), B-snaar fret 4 (Eb).

Het vergt oefening om deze noten schoon te krijgen zonder dat het klinkt als rommel, maar de moeite is het waard. De b13 wordt veel gebruikt in jazzstandards en Latin-muziek. Het geeft een sophisticated, complexe kleur die perfect is voor intermezzo's of als overgangsakkoord.

Wanneer en Waarom Gebruik Je Ze?

Altered dominant akkoorden zijn geen gimmick; ze zijn functioneel. Ze dienen een specifiek doel in de harmonie. Allereerst zijn ze essentieel in jazz, net als het verkennen van kleurrijke augmented akkoorden op gitaar.

In een standaard ii-V-I progressie (bijvoorbeeld Dm7 - G7 - Cmaj7) kun je de G7 vervangen door een G7b9, G7#9 of G7b13.

Dit verhoogt de spanning aanzienlijk en maakt de resolutie naar het C-majeur akkoord veel bevredigender. In blues en rock is de #9 een standaardtool.

Denk aan de muziek van Stevie Ray Vaughan of Jimi Hendrix. Ze gebruiken de #9 om de pure emotie van de blues te versterken. Het is de klank van pijn en plezier tegelijk.

Voor songwriters bieden deze akkoorden een manier om een standaard popliedje een donkere, interessante wending te geven.

In plaats van een saaie G naar C progressie, probeer je een G7#9 naar Cm. Het creëert direct een filmische sfeer. Daarnaast zijn deze akkoorden cruciaal voor improvisatie. Als je over een dominant akkoord improviseert, passen bepaalde toonladders beter dan andere.

Bij een G7b9 past bijvoorbeeld de harmonische mineur toonladder (G Ab B C D Eb F#). Bij een G7#9 past de mixolydische #5 of de blues toonladder perfect. Het begrijpen van deze akkoorden opent de deur naar nieuwe melodieën en lijnen.

Technieken voor de Gitarist

Het spelen van deze akkoorden vereist wat oefening, vooral omdat ze vaak meer vingers vereisen dan een standaard drieklank. Hier zijn een paar tips om ze onder de knie te krijgen:

• Voicings Kiezen: Je hoeft niet altijd alle noten te spelen. Voor een G7b9 volstaat het vaak om alleen de grondtoon (G), de septiem (F) en de b9 (Ab) te spelen. Dit heet een "shell" voicing. De kwint (D) is vaak het minst belangrijk en kan worden weggelaten om ruimte te maken voor de alteraties.
• Hammer-ons en Pull-offs: Gebruik technieken zoals hammer-ons om de alteraties soepel in te voegen. Bij het spelen van een G7#9 kun je bijvoorbeeld beginnen met een G7-akkoord en de #9 er met een hammer-on op gooien voor een expressief effect.
• Capo Gebruik: Hoewel een capo handig is voor het veranderen van toonsoort, is hij minder essentieel voor de alteraties zelf. Het gaat vooral om het begrijpen van de vingerzettingen in verschillende posities. Probeer de akkoorden in de eerste positie (lage frets) te leren voordat je ze met een capo naar boven schuift.
• Arpeggio's: Oefen de noten van de akkoorden los van elkaar. Speel de noten G, B, F, Ab (voor G7b9) in opeenvolging. Dit helpt je niet alleen met het akkoord, maar ook met je improvisatievaardigheden.
• Luisteren: De beste manier om deze akkoorden te leren is door te luisteren naar artiesten die ze gebruiken. Analyseer hoe gitaristen als Allan Holdsworth, Pat Metheny of zelfs moderne popartiesten zoals John Mayer deze spanning inzetten.

Conclusie: Omarm de Dissonantie

Altered dominant akkoorden zoals b9, #9 en b13, of het verkennen van Lydian dominant akkoorden op gitaar, zijn de sleutel tot een meer expressieve en dynamische gitaarsound.

Ze breken de eentonigheid van standaard akkoorden en voegen een laag emotie en spanning toe die onmisbaar is in moderne muziek. Of je nu jazzstandards speelt, een blues riff schrijft of de basis van dominant 7 akkoorden op gitaar wilt beheersen, deze akkoorden zijn een krachtig wapen in je arsenaal. Laat je niet afschrikken door de theoretische namen.

Het gaat erom hoe ze klinken en hoe ze voelen. Ga zitten met je gitaar, probeer de voicings uit en luister naar de spanning die je creëert.

Zodra je de magie van een G7#9 of een G7b13 hoort, wil je nooit meer terug naar de simpele versie.

Dus, stop met veilig spelen en begin met altered spelen. Je muziek zal je dankbaar zijn.