Autumn Leaves is misschien wel het beroemdste jazznummer aller tijden. Als gitarist is dit nummer je beste vriend.
▶Inhoudsopgave
Het is niet te ingewikkeld, maar klinkt ongelooflijk rijk en sfeervol. Of je nu net begint of je skills naar een hoger niveau wilt tillen, dit is het perfecte stuk om te leren hoe jazz echt werkt. In deze handleiding duiken we in de wereld van akkoordlagen, ritme en slimme trucjes om die kenmerkende jazzsound uit je gitaar te toveren. Laten we beginnen.
De juiste basis: begrijp wat je speelt
Voordat je een noot aanslaat, is het slim om te weten waar je mee bezig bent. Autumn Leaves staat in G mineur.
Dat klinkt misschien technisch, maar het betekent simpelweg dat we een vaste set akkoorden gebruiken die bij die toonsoort horen. De kern van het nummer draait om de zogenaamde ii-V-I beweging. Dit is de hoeksteen van bijna elke jazzstandard.
Shell voicings: de essentie van de smaak
Veel gitaristen maken de fout dat ze te veel focussen op het spelen van volle, dikke akkoorden.
In jazz werkt dat vaak averechts. Je wilt ruimte laten voor de melodie en voor je basnoten. Daarom beginnen we met shell voicings.
Een shell voicing is een akkoord met maar drie noten: de grondtoon (root), de kwint (vijfde) en de septiem. Dat is alles. Het klinkt open, fris en laat genoeg ruimte over voor de melodie.
- Gm7 (G mineur septiem): Speel de 6e snaar (de dikste) open, en druk op de 5e snaar op de 3e fret, en de 4e snaar op de 5e fret.
- Cm7 (C mineur septiem): Druk op de 6e snaar (8e fret), 5e snaar (8e fret), en 4e snaar (8e fret). Of speel lager: 5e snaar open, 4e snaar op de 3e fret, 3e snaar op de 4e fret.
- F7 (F dominant septiem): Dit is een belangrijk akkoord. Een makkelijke vorm is de 6e snaar open, 5e snaar op de 5e fret, en 4e snaar op de 5e fret.
- Bb7 (Bebop dominant): 6e snaar op de 6e fret, 5e snaar op de 5e fret, 4e snaar op de 5e fret.
- Ebmaj7 (E mineur majeur 7): 6e snaar op de 11e fret, 5e snaar op de 12e fret, 4e snaar op de 11e fret.
- Am7b5 (A verminderd five): 5e snaar op de 12e fret, 4e snaar op de 13e fret, 3e snaar op de 12e fret.
- D7 (D dominant): 5e snaar open, 4e snaar op de 2e fret, 3e snaar op de 2e fret.
Bovendien zijn deze vormen makkelijk te onthouden en snel te wisselen. Voor Autumn Leaves in G mineur zijn dit de basisvormen die je moet kennen.
We noteren de vingers op de snaren van laag (dik) naar hoog (dun), waarbij 'x' betekent dat je die snaar niet speelt: Probeer deze vormen te oefenen in de volgorde van het nummer: Gm7 - Cm7 - F7 - Bb7 - Ebmaj7 - Am7b5 - D7 - Gm7. Als je deze vormen stabiel kunt wisselen, heb je de helft van het werk al gedaan.
Ritme is alles: de jazz-swing voelen
Je kunt de juiste akkoorden spelen, maar als je ritme saai is, klinkt het nog steeds niet als jazz.
Autumn Leaves leent zich perfect voor het oefenen van je ritmische gevoel. In jazz gebruiken we geen rechte, machine-achtige noten. We gebruiken "swing". Swing betekent dat je de achtste noten niet gelijkmatig speelt (1-en-2-en), maar een beetje "languit" trekt (1-laag-2-laag). Het voelt als een soort gesprek.
De "Call and Response" techniek
Een geweldige manier om ritme toe te voegen, is door gebruik te maken van "call and response". Dit betekent dat je de melodie speelt (de vraag) en daarna een akkoord inspeelt (het antwoord).
Probeer dit eens: Door de akkoorden niet op elke tel te spelen, maar tussen de melodie door, creëer je direct dynamiek.
- Speel de eerste twee maten van de melodie (de "call").
- Wacht even en speel dan het Gm7 akkoord op een rustig moment in de maat (de "response").
Het voelt minder als een schoolvoorbeeld en meer als een spontaan gesprek. Probeer je akkoorden te plaatsen op de "zwakke" tellen. In een maat 4/4 zijn tellen 2 en 4 vaak de plekken waar de "groove" zit.
Syncopatie en accenten
Als je de basnoot (de grondtoon) van je shell voicing op de 2e of 4e tel speelt, en de rest van het akkoord wat later invalt, klinkt het meteen professioneler. Denk aan de beelden die je vaak ziet bij jazzgitaar: de melodie zingt bovenaan, en de akkoorden vallen precies op de juiste momenten eronder.
Het gaat erom dat je niet te veel speelt. Jazz is wat je niet speelt, net zo belangrijk is als wat je wel speelt.
Jazz-trucs: passing chords en ornamenten
Nu je de basisakkoorden en het ritme onder de knie hebt, is het tijd voor wat extra's. Dit zijn de details die een nummer als Autumn Leaves magisch maken.
Passing chords: de verbinding
Een passing chord is een extra akkoord dat je tussen twee hoofdakkoorden schuift.
Het zorgt voor een vloeiende beweging. In Autumn Leaves zijn er een paar logische plekken voor. Stel je speelt van Gm7 naar Cm7.
Je kunt hier een passing chord tussen plaatsen. Een veelgebruikte techniek is het gebruik van een chromatische beweging in de bas.
Een klassieker in Autumn Leaves is de beweging naar de F7. Vaak speel je Ebmaj7 naar F7. Je kunt hier een extra akkoord toevoegen: de Tritone Sub. In plaats van F7, speel je een B7 (of Eb7) als overgang.
- Normaal: Gm7 - Cm7
- Jazzy: Gm7 - G7 (passing chord) - Cm7
Dit klinkt heel spannend en jazzy. Probeer dit in de tweede maat (na de Gm7):
Chromatische ornamenten (versieringen)
Dit G7 akkoord duurt maar heel kort, een zestiende noot misschien, maar het trekt de spanning op naar het Cm7. Ornamenten zijn kleine nootjes die je toevoegt om de melodie op te fleuren. Denk aan slides, hammer-ons of pull-offs.
In jazzgitaar gebruiken we vaak chromatische noten (noten buiten de toonsoort) om naar een doelnoot te glijden. Als je de noot G speelt, probeer dan eens een halve fret lager (G♭) aan te tikken en er snel overheen te glijden naar de G. Wil je dit in de praktijk brengen? Leer elk nummer in elke toonsoort transponeren voor meer flexibiliteit op je instrument.
Dit geeft een "bluesy" gevoel aan de otherwise simpele melodie. Een andere makkelijke manier is het gebruik van de "ghost note". Dit is een noot die je aanslaat maar direct dempt. Het geeft een percussief effect zonder de harmonie te verstoren.
Geavanceerde akkoordvormen: Rootless voicings
Als je de shell voicings comfortabel beheerst, is de volgende stap het weghalen van de grondtoon (root).
Waarom rootless voicings?
Dit klinkt misschien contra-intuïtief, maar in een jazzcombo is er meestal een bassist die de grondtoon speelt. Als gitarist hoef je die niet te spelen. Dit geeft je meer vrijheid voor de hogere noten.
Door de root weg te laten, ontstaat er ruimte voor de 3e en 7e (die de klankkleur bepalen) en extensies zoals de 9e of 13e. Dit maakt je spel lichter en transparanter.
- Gm7 (rootless): Focus op de 3e (Bb) en 7e (F). Een mooie vorm is 5e snaar op de 3e fret (F) en 4e snaar op de 3e fret (Bb).
- F7 (rootless): Speel de 3e (A) en 7e (Eb). Een goede positie is 5e snaar op de 5e fret (A) en 4e snaar op de 4e fret (Eb).
Voorbeelden voor Autumn Leaves: Probeer deze vormen te combineren met de melodie.
Drop 2 en Drop 3 voicings
Omdat je de lage noten weglaat, kun je de melodie vaak boven de akkoorden laten zweven zonder dat het klinkt als een rommel. Dit zijn technische termen voor akkoordvormen waarbij de tweede of derde noon van onderaf wordt "gedropt" naar de bovenste snaar. Dit maakt de akkoorden breder en makkelijker te spelen op de gitaar. Een Drop 2 Gm7 zou er bijvoorbeeld zo uitzien (hoog naar laag gespeeld): Deze vormen klinken professioneel en worden veel gebruikt in professionele jazzarrangementen.
- 3e snaar: 3e fret (G)
- 4e snaar: 3e fret (Bb)
- 5e snaar: 3e fret (F)
- 6e snaar: open (E) - of dempen
Conclusie: oefenen en experimenteren
Autumn Leaves spelen op jazzgitaar is een reis, niet een bestemming. Begin met de Real Book lead sheets om de harmonie te begrijpen.
Voeg daarna ritme toe door gebruik te maken van syncopatie en call-and-response. Als je je comfortabel voelt, introduceer dan passing chords en rootless voicings om je geluid te verfijnen. Onthoud dat jazz draait om persoonlijke interpretatie.
Gebruik de technieken in dit artikel als gereedschap, maar voeg je eigen emotie toe.
Of je nu speelt op een akoestische gitaar of een hollow-body jazzgitaar, de principes blijven hetzelfde. Neem de tijd, oefen langzaam en vooral: geniet van het proces. Autumn Leaves is een prachtig nummer, en zodra je het onder de knie hebt, zul merken dat andere jazzstandards leren makkelijker wordt. Veel speelplezier!