Terts-kwint-septiem: welke tonen laat je weg in jazz voicings?

Stel je voor: je speelt een C-majeur akkoord op de piano. C-E-G.

Klinkt veilig, stabiel, een beetje saai zelfs. Nu speel je er een 'B' bij. De septiem. Meteen voelt het anders.

Het is niet langer een kinderliedje; het is jazz. Dit is het moment waarop je beseft dat de kracht van een jazzakkoord niet zit in de tonen die je wel speelt, maar juist in de tonen die je weglaat.

De terts-kwint-septiem (T-Q-S) is je basis, maar de echte magie ontvouwt zich pas als je begint met schrappen.

Dit is het spel van suggestie, van ruimte en van smaak.

De basis: begrijp wat je niet speelt

Voordat we de diepte in duiken, moeten we het hebben over die ene, cruciale noot: de root. De grondtoon. In de jazz is de basgitaar verantwoordelijk voor de wortel van het akkoord.

Die bepaalt of het nu een C, een F# of een Bbm is. Als pianist of gitarist hoef jij die noot dus niet te spelen. Je bent al aan het overdrijven als je de bas speelt.

Je bent de ruimte aan het opvullen die voor jou is bedoeld.

De kunst is om de akkoordklank te bouwen op een manier die de bas bespaart, zodat er een helder, gelaagd geluid ontstaat. De basis van alle jazz voicings is dus simpel: weglaten.

De 'open' voicing: de wortel als overbodige luxe

De meest basale stap in jazz is het verwijderen van de wortel.

Je bent een pianist, geen basgitarist. Je bent de harmonicus, niet de fundament-legger.

Als je een C-majeur-septiem akkoord (C-E-G-B) speelt, en de bas speelt een lage C, waarom zou jij dan ook nog een C spelen? Die overlap zorgt voor modderig geluid. De bas en jij zitten elkaar in de weg. Haal de C weg.

Wat blijft er over? E, G en B.

Dit is je kwint-septiem voicing. Het klinkt meteen open, suggestief en modern. Dit is de standaard jazz-voicing.

Het creëert een gevoel van ruimte en laat de bas de volledige verantwoordelijkheid nemen voor de harmonische basis. De functie van de bas is om te zeggen: "Dit is de noot." Jouw functie is om te zeggen: "Dit is het gevoel."

Waarom de wortel weglaten zo krachtig is

Als je de wortel weglaat, geef je jezelf en je medespelers de ultieme vrijheid.

De basgitarist kan spelen wat hij wil, en j jij jij en de rest van de akkoord. Jij bent de harmonische kleur die hem de akkoord. Je bent de 'verteller' die de akkoord. en je bent een 'sme' diepte een verfrissende klinkt de akkoord..

De meest voorkomende voicings in moderne jazz zijn 'rootless'. Denk aan de standaard 'kwint-septiem' voicing.

De 'kwint-septiem' de septiem. Als je de wortel op de wortel. en de septiem.. diepte de de sleut. De muziek kan 'blues' spelen, en dat is een 'soulful' diepte. Het is alsof je in een diepe, donkere kijk je bent. Dat is de kern van jazzharmonie: suggestie in plaats van directie.

De 'rootless' voicing: de sleutel tot de moderne klank

Als je een C-majeur-septiem akkoord speelt, speel je de E (de terts), de G (de kwint) en de B (de septiem).

De C is ver te zoeken. Waarom? Omdat je de functie van de bas overneemt.

De bas speelt de C, en jij speelt de rest. Samen vormen jullie het complete akkoord, maar met maximale helderheid. Dit zorgt voor een 'dunne' maar 'scherpe' klank, perfect voor snelle bewegingen en duidelijke harmonische signalen.

De 'root-septiem' voicing: de kwint als overbodige luxe

Als je de wortel al kunt weglaten, waarom zou je dan niet de volgende stap nemen? De kwint (de G in een C-majeur akkoord) is de meest 'veilige' noot in een akkoord.

Hij bepaalt of het akkoord majeur of mineur is, maar hij voegt weinig kleur of spanning toe.

Hij is de saaie politieagent in de muzikale straat. Soms wil je die politieagent gewoon naar huis sturen. Als je de kwint weghaalt, houd je de wortel en de septiem over.

Laten we een C-majeur-septiem akkoord nemen: C, E, G, B. Haal de G (de kwint) eruit. Wat blijft er over? C en B. Dit is de kwint-loze of root-septiem voicing.

Als je dit speelt, creëer je een enorme hoeveelheid spanning. De afstand tussen de C en de B is een septiem.

Dat is een dissonantie die scherp klinkt en om een oplossing schreeuwt. Het is een open wond in de muziek.

Deze voicing is extreem populair in stijlen als bebop en hardbop. Hij geeft een 'bluesy' en 'biting' klank. Het is een geluid dat je vaak hoort in de 'comping' van gitaristen en pianisten.

Je bent de essentie van het akkoord aan het spelen (wortel en septiem), maar je bent de stabiliteit (de kwint) aan het verwijderen.

De muziek wordt meteen onrustiger, interessanter. Het is alsof je een stabiele relatie ineens in de war gooit; het creëert directe muzikale spanning.

De 'root-kwint' voicing: de septiem als vijand

Nu het tegenovergestelde. Wat gebeurt er als je de septiem weghaalt, maar de wortel en de kwint behoudt?

We gaan terug naar de basis: C en G. Soms voegen we de terts (E) toe, maar de septiem (B) is verdwenen. Dit is de meest stabiele, 'dode' en 'puntige' klank die je kunt maken.

Het is een open kwint. In de jazz is dit geluid vaak een bewuste keuze.

Het klinkt vaag, maar krachtig. Het is het geluid van de 'modal jazz'.

Denk aan Miles Davis' album Kind of Blue. De muziek beweegt niet van akkoord naar akkoord, maar van sfeer naar sfeer. De kwint (wortel en kwint) geeft je een klank die noch majeur noch mineur is. Het is neutraal. Het is een klank die de improvisator de ruimte geeft om te spelen met de terts, de septiem of andere tonen, zonder dat het akkoord hem in de weg zit.

Je gebruikt deze voicing niet om spanning op te lossen, maar om een 'groove' te creëren. Het is het geluid van de 'Fender Rhodes' in de jaren '70.

Het is het geluid van Miles Davis die rustig over een 'pedal point' beweegt. Het is de ultieme 'less-is-more' benadering. Als je de septiem weghaalt, houd je de wortel en de kwint over.

Waarom zou je dit doen? Omdat je de akkoordklank wilt 'doden'.

De kwint-loze voicing: de sleutel tot het 'dode' geluid

Je wilt dat de muziek stil staat. Dit is de basis van de 'pedal point' of 'open fifth'. In de lage registers van de piano klinkt dit als een enorme, zware muur van geluid.

Denk aan filmische muziek of de lage 'L' in de pianomuziek van Bill Evans.

De kwint zorgt voor resonantie, de wortel zorgt voor identiteit, maar de afwezigheid van de terts en septiem zorgt voor een gevoel van oneindigheid. De muziek beweegt niet, hij is er simpelweg. Dit is het geluid van 'mindfulness' in de jazz.

Het spelen met de bovenste tonen: de 'extended' voicings

De jazz stopt niet bij de septiem. De 'veiligste' manier om te leren voicen is door te werken met de 'shell' (de schil) van het akkoord, zoals bij prachtige minor 7 akkoorden op gitaar: de 3e en de 7e.

De terts en de septiem bepalen of een akkoord majeur, mineur, dominant of 'half-diminished' is. Als je die twee tonen speelt, weet de luisteraar precies wat voor akkoord het is. De rest is decoratie.

Maar wat als je de 'extended' tonen toevoegt? De 9e (of 2e), de 11e (of 4e) en de 13e (of 6e).

Dit is waar de jazz echt gaat leven. De kunst is om te weten welke tonen je moet weglaten om ruimte te maken voor de nieuwe tonen. Voeg je een 9e toe aan deze basis van dominant 7 akkoorden (bijvoorbeeld een D op een C7), dan wil je de 5e en de wortel vaak weglaten om modderigheid te voorkomen.

De 'bijklanken' (9, 11, 13)

De 'shell' wordt nu de 3e (E) en de 7e (B), en je hebt de 9e (D) als extra kleur. Je kunt ook de 11e (F) gebruiken, maar pas op: de F botst met de E (de terts).

In de jazz leer je vaak de 'terts' van de 11e te veranderen of de 11e te 'verdov' (omdat het vaak een 'avoid note' is), of je speelt simpelweg de 11e in plaats van de terts.

Een 'voicing' die vaak wordt gebruikt is de '13th' voicing. Dit is een akkoord dat de wortel, kwint, septiem, 9e, 13e en soms de 4e bevat. Dit is een 'cluster' van geluid die zeer rijk klinkt. De truc is om de tonen te 'verdunnen'.

Speel ze niet allemaal in hetzelfde octaaf. Spreid ze uit. Dit heet 'open voicing'.

De 'cluster': de kracht van de kleine ruimte

Een 'cluster' is simpelweg een opeenhoping van noten in een kleine ruimte (meestal een secconde of een terts uit elkaar).

In de jazz is de 'half-cluster' extreem populair. Dit is wanneer je de terts en de septiem (bijvoorbeeld E en B) speelt, en de 9e en de 13e (D en A) toevoegt.

De noten zitten dicht bij elkaar. Dit creëert een extreem scherp, helder en 'bitend' geluid. Waarom doe je dit? Omdat het de 'inner voice' beweging versterkt.

Als je de noten dicht bij elkaar speelt, hoor je de dissonanties veel duidelijker.

De spanning wordt tastbaar. Je kunt een cluster gebruiken om een climax te creëren, of om een simpele 'ii-V-I' progressie te transformeren in een complexe, moderne klank.

Conclusie: De kunst van het weglaten

De terts-kwint-septiem is je basis, maar de jazz zit in de details.

De kracht van de muzikant zit niet in het spelen van zoveel mogelijk noten, maar in het kiezen van de juiste tonen om weg te laten. Of je nu de wortel weglaat om ruimte te geven, de kwint weghaalt om spanning te vergroten, of de septiem verwijdert om een groove te creëren: het is allemaal een bewuste keuze. Experimenteer met de 'open voicing' (wortel weg), de 'root-septiem' (kwint weg) en de 'extended voicings' (voeg een 9e of 13e toe maar 'verdun' het geluid).

Luister naar de basgitarist. Hij is je maatje.

Jij bent de verhalenverteller die de ruimte opvult die hij achterlaat. Ga aan de piano zitten, speel een C-majeur akkoord, en begin met weghalen.

Je zult versteld staan van wat er overblijft.